www.kanetwerk.net

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home Podium Strijdbare vrouwen

Strijdbare vrouwen

Ibrahim Selman

IIbrahim-Selmank haat geweld, in welke vorm dan ook. Ik hoop dan ook dat die niet bestond, dat we geen geweld konden meemaken, zien of horen. Maar dat is een utopie, een valse wens want het geweld hoort eenmaal bij de natuur en de mens zit er midden in. Als kind, geboren in een Koerdisch bergdorp, heb ik geweld gekend in alle vormen en maten.

Om de oorlog en het heftige geweld, de oorlog, te ontvluchten moesten we ons dorp in de herfst van 1961 voor goed verlaten. Er waren anderen die dat geluk niet hebben gehad. Nu, vijftig jaar later, leef ik in een land dat nu een democratisch systeem kent en geen politiek of grootschalig geweld kent. Maar we leven in een wereld waar dit land een heel klein onderdeel lijkt. Een wereld die door de huidige communicatiemiddelen een klein dorpje is geworden. En in dat kleine dorpje hoort ook facebook bij, het facebook dat onlangs tot de val van een paar dictators leidde en nog niet klaar met het revolutioneer werk. Via een facebookvriend die ik nauwelijks ken krijg ik een paar linkjes. Ik speel er een af. In het filmpje zie ik drie Turkse gewapende politieagenten in burger. Een van ze houdt de rechterarm van de jongen vast. Een andere agenten zegt in de camera dat de jongen wordt zo gebruikt. De agent die de arm van de jongen vasthout, vouwt die plotseling bij de elleboog in de verkeerde richting alsof hij een stukje hout kapot maakt. Ik hoor het kraken van de bot. Het lijkt of die agent elk uur zo’n arm kapot vouwt. In een andere filmpje zie ik een verzameling van korte fragmenten van het optreden van de Turkse politie in het Koerdisch gebied. Ik zie de politie slaan op jongemannen, vrouwen en kinderen. Ik heb het gevoel dat ik er tussen zit. Beelden uit mijn kinderjaren keren terug. Als ik in dat filmpje de stok van die Turkse politieagent in de lucht zien zwaaien om op het lichaam van het Koerdisch kind te laten ploffen gaat mijn rechterhand automatisch naar mijn achterhoofd. En de top van mijn wijsvinger verdwijnt in een klein kuiltje dat op mijn tiende levensjaar er nog niet was.
Tja, wat moet je doen? Een kleine reactie op de facebook muur om je geweten te sussen en verder tv kijken of opzoek gaan naar een ander soort vertier? Of ga je zuchten, haal je de schouders op en daarmee je machteloosheid bevestigen? Elk mens reageert anders. Gelukkig zijn er ook mensen die het geweld tegen kinderen en vrouwen tegenaan gaan en trachten de schuldigen te berechten. En in het geval van Turkije is dat erg moeilijk. Want Turkije is officieel een democratisch land, heeft een islamitische regering maar is wel een belangrijk Nato-partner en heeft aanzien in de Arabische en islamitische wereld. We hebben onlangs vernomen bij de betogingen in Egypte en elders dat de volkeren van islamitische en Arabische landen naar een soort gelijke democratie als die van Turkije streven. De Turkse premier en de Turkse president hebben de monden vol van het schenden van de rechten van de Palestijnse bevolking door Israel. Blijkbaar voeren de Turken een goede propaganda die in de Arabische en Islamitische wereld werkt. De Turkse premier laat geen gelegenheid onbenut om te huilen en klagen over mishandelingen die de Palestijnse kinderen en vooral die van Gaza ondergaan terwijl hij in Turkije de Koerdische kinderen niet alleen laat vermoorden en gevangen nemen maar ook documenten vervalsen om de schuldige politieagenten te beschermen. In Turkije wil hij niets over de genocide van Armeense bevolking weten, evenmin over de gedwongen assimilatie van Koerden maar in zijn laatste bezoek in Duitsland schreeuwt hij het van de daken af dat de Turken in Europa niet zodanig mogen integreren en verwerpt de assimilatie van Turken.
Dat in Turkije kinderen worden gevangen genomen, gemarteld en gedood was me al bekend maar ik wil concrete voorbeelden en bewijzen van mensen horen die betrokken zijn bij de processen van moorden en mishandelingen. Ik ben in de gelegenheid gekomen om twee vrouwen te spreken die midden in de strijd zitten voor het beschermen van de rechten van de Koerdische vrouwen en kinderen in Turkije. De advocate Reyhan Yalcindag en oud Turks parlementariër Leyla Zana komen voor een weekend naar Nederland om de Koerdische vrouwen hier te ontmoeten en aandacht vragen voor hun strijd.

 

Op google.com vind ik aanzienlijk veel informatie over Leyla Zana. Dat zij toen ze in 1991 als de eerste Koerdische vrouw het Turkse parlement betrad en bij het afleggen van de eed in het parlement haar visite kaart gaf, een grote rel veroorzaakte en werd bijna gelyncht. Ze droeg namelijk kleding met de drie kleuren van de Koerdische vlag en beloofde hard te werken aan het bevorderen van broederschap tussen Turken en Koerden. Haar handelen schoot bij iedereen, zelfs bij een aantal van haar eigen partijleden in het verkeerde keelgat. Men vond haar brutaal maar ze had haar kiezers beloofd en wilde niet meedoen aan kiezersbedrog.

Over Mevrouw Yalcindag kan ik niets vinden. Ik hoor wel van een kennis die een ontmoeting met de twee dames organiseert dat ze naast haar werk als advocate tevens de echtgenote van de burgemeester van Diyarbakir is, de grootste Koerdische stad van Turkije.

 

Onderweg naar Rotterdam om de twee strijdende vrouwen te ontmoeten, verbeeld ik me van alles over deze twee vrouwen en of ze op de kleine Birmaanse Nobelprijswinnares voor vrede Aung San Suu Kyi lijken. Want, toeval of niet, op die ochtend zag ik een documentaire over haar en haar strijd voor haar volk en de hoge prijs die zij en haar Britse familie moeten betalen. En ik was onder de indruk van haar Britse echtgenoot die in 1999 stierf zonder afscheid van haar te mogen nemen. Bovendien hebben Leyla en Aung San Suu in dezelfde tijd in (huis) arrest gezeten en beide staan in een document over mensenrechten van het Europees Parlement en beide hebben de Sacharov-prijs gewonnen.

In de lobby van het hotel, in het hartje van Rotterdam, zit ik te wachten bij een (elektronisch) openhaard en keek naar de regendruppels die zich geen rust willen gunnen. Opeens zie ik een tengere jonge vrouw de trap opkomen met een vriendelijke lach. Ze stelt zich voor in het Engels ‘Reyhan Yalcindag’ en verontschuldigt zich dat ze geen Koerdisch, althans niet mijn dialect, spreekt. Ik had een iets oudere dame verwacht en schat haar leeftijd hooguit op dertig. Heel snel gaat het gesprek over een van haar casussen die ze al jaren mee bezig is. Het is de zaak van de twaalfjarige Ugur Kaymaz die in 2005 door Turkse kogels werd vermoord, samen met zijn vader. De jonge hielp zijn vader met het laden van hun vrachtwagen toen hun straat wed omsingeld door tientallen gewapende militairen en politieagenten. Ugur kreeg 13 kogels in zijn borst. Hij zou gevochten hebben tegen de Turkse troepen met een grote mitrailleur, een wapen dat groter en zwaarder dan hij zelf was. De militairen hadden na hun moord dat grote wapen onder zijn zielloos lichaam verschoven. Reyhan vertelt over de hindernissen die de Turkse overheid verzon om het proces te saboteren. De zaak mocht niet, zogenaamd wegens veiligheidsredenen, in de rechtbank van Mardin gehouden worden maar in een stad die meer dan duizend kilometer verder lag. Ze werden onderweg telkens lastig gevallen, diverse malen gecondoleerd om niet aanwezig te kunnen zijn of in ieder geval veel te laat. Ze heeft de zaak nu aan de Europese Unie voor gedragen voor behandeling en hoopt op een positief besluit. Midden in het verhaal komt mevrouw Zana de trap op en al van afstand roept ze vriendelijke woorden alsof we elkaar al jaren kennen en geeft me, tot mijn grote verrassing, twee kusje op mijn wangen. Een mooie manier om op je gemak gesteld te worden. ‘Broer Ibrahim, dank voor je komst’, zegt ze met een schittering in haar ogen. Ik wist niet dat er een schittering zou zijn in de ogen van een ooit meest gevaarlijke staatsvijand van Turkije.

strijdbare

Het gesprek gaat verder in het Koerdisch, de meest gehate taal in Turkije. Het wordt me duidelijk dat een halfuur tekort is voor een goed gesprek, temeer omdat nog meer vrouwen komen om samen te gaan dineren. Ik word, misschien uit beleefdheid, uitgenodigd mee te gaan en volgens de traditie moet ik, ook uitbeleefdheid, zeker twee keer nee zeggen en na aandringen bij de derde keer pas ja zeggen, maar ik zeg meteen ‘ja graag’, en betrap me op het feit dat ik bijna geassimileerd ben.

In de bovenruimte in het Koerdische restaurant is de ruimte vol en klem maar ik zit gelukkig naast het raam en kan naar de motregen kijken als uitvluchtblik. Aan mijn linkerzijde zit de advocate en tegenover mij zit de oud parlementariër Leyla Zana die eigenlijk nooit in het Turkse parlement wilde zitten maar voor het belang van haar volk en partij toch deed. ‘Ik wilde daar niet zijn. In dat poppenkast dat door militairen vanachter de coulissen werd aangestuurd. Ik was lichamelijk wel aanwezig maar heb me ze zodanig ingesteld dat ik me er bijna niets meer van kan herinneren’, zegt Leyla en staat weer op om een hand aan een andere vrouw te geven die net binnenkomt. Ze gaat weer zitten en vertelt door: ‘Van de tien jaar en drie maanden die ik in de gevangenis heb doorgebracht zijn een aantal dingen op mijn netvlies hangen en bepaalde geluiden mijn oren nog steeds teisteren. Ik kan de herrie, het gelach en dansgebonk van de bewaker boven mijn hoofd van de eerste vijf jaar nooit vergeten. Ook de tien mannen die voor mijn raam doodgemarteld werden vergeet ik nooit.’ Haar ogen worden even nat en ze zoekt even afleiding door een vraag aan de vrouw naast haar te stellen. Ik neem een slokje water, draai me naar links en vraag Reyhan of zij ook ervaringen in de gevangenis heeft gehad.

Een veroordeling heeft ze niet gehad maar ze werd voor elf dagen vastgehouden toen ze nog rechten studeerde en een bezoek aan Koerdistan bracht. In die elf dagen hebben de agenten van JITEMN (een informele geheime dienst van de Turkse gendarmerie) haar over het doodmartelen van de toen achttienjarige Koerdische Journalist Ferhat Tepe verteld, met alle details, vanaf zijn gevangenneming in de stad Tatvan tot zijn lijk werd gevonden bij Hazar meer in Elazig. En die details kwamen haar goed van pas toen zij de zaak van die man, jaren later, ging procederen en won, dankzij die details tijdens haar gevangneming. Ferhat Tepe was een journalist van het blad Ozgur Gundem. Hij was een van tien journalisten van dat blad die dood werden gevonden of spoorloos verdwenen.

Eten wordt in overmaat geserveerd. Drie grote schotels met rijst en erboven op diverse gegrilde vlees en kip soorten belanden op tafel. De tafel wordt bezaait met diverse soorten meza (kleine hapjes) en stukje brood. Er komen steeds mensen binnen en steeds moeten we opstaan en een hand geven terwijl ik naar de verhalen de belevenissen van mijn tafelgenoten wil blijven luisteren.

Leyla Zana vertelt enthousiast over haar vrouwen beweging die de grenzen van de landen die de Koerden onderdrukken overstijgt. Dat vrouwen van alle ideologieën, politieke partijen en geloven bij betrokken zijn. En ze verteld dat haar beweging heeft er voor gezorgd dat de regionale regering van Iraks Koerdistan een wet heeft aangenomen die mannen met twee echtegenoten verbied in belangrijke en politieke functie te accepteren. Als ze dat vertelt denk ik aan twee mannen die waarschijnlijk verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van die wet maar beide zijn voor de tweede keer stiekem getrouwd. Ze zijn zeker niet de enigen. 

Als mevrouw Zana een telefoontje krijgt wend ik me weer naar Reyhan en vraag wat haar het meest dwars zit. Zonder enkele twijfel zegt zet ze: Hemet Uytun’s zaak. Hehmet Uytun was achttien maanden oud. Zijn moeder stond op een middag in oktober 2009 op het balkon van haar huis in de stad Cizre. Ze gaf borstvoeding aan haar zoontje Mehmet toen een kogel zijn hoofd doorboorde. De baby werd naar het ziekenhuis gebracht waar hij iets later overleed. Het zit Reyhan dwars dat de regering de schuld van de dood van de baby niet op zich wil nemen naar in de schonen van de Koerden en zijn moeder schuift.

strijdbarevrouwen2

Als mevrouw Zana na het telefonischgesprek zich excuseert en vertrekt komt een westers uitziende vrouw schuin tegenover me zitten en vraagt in vloeiend Koerdisch of ik journalist ben. Ik zeg dat ik een schrijver ben en vraag of zij Nederlandse is. Ze is een Duitse jonge vrouw die naast Koerdisch ook Turkse vloeiend spreekt. Die twee talen heeft in slechts in vier jaar geleerd. Die jaren bracht ze door in het Koerdische gebergte terwijl ze vocht tegen de Turkse troepen. Ik kijk met grote bewondering naar haar steile haren met een scheiding aan de linker kant. Ik vraag haar of ze wegens liefde naar Koerdistan ging. Nee, is het antwoord. Vanaf haar kinderjaren was ze gefascineerd door de geschiedenis en wat de Duitsers anderen hadden aangedaan en wilde de anderen beter leren kennen. Ze wilde bewijzen dat de Duitsers aan de kanten van de zwakken willen staan. Ze was dan ook niet de enige Duitse vrouw in de Koerdische bergen. Ik raak nieuwsgierig naar haar gedrevenheid en bewonder het haar is gelukt om twee vreemde talen in een betrekkelijk korte tijd vloeiend te spreken. Waarom lukt dat anderen niet? Maar die vraag stel ik niet.

Als ik weer achter het stuur zit is zondag een paar minuten oud. Ik rij voorbij Rotterdam vliegveld richting Amsterdam en barst even spontaan in lachen uit. Ik herinner me de anekdote die Leyla Zana me eerder op de avond vertelde. Ze vertelde dat ze in 1991 bezig was voor de Turkse parlementsverkiezingen. In een stadje liep ze met haar collega’s. Een van die vrouwelijke collega’s was een forse vrouw, een meter tachtig lang en 130 kilo zwaar. De vrouw liep voor haar en er kwam een oude man op hun af, keek bewonderend naar de forse vrouw en zei: ‘U bent Leyla Zana, hé?’ De collega zei nee en verwees de man naar Leyla die duidelijk kleiner was, ook kleiner dan de man zelf. De man zei: ‘Nee, dat kan niet. Leyla Zana is groot, je bent geen Leyla. Wegwezen, jij!’

Thuis kruip ik achter de computer en bezoek de facebook site. Nog geen kwartier eerder heeft een Facebookvriendin een filmpje geplaatst. Ik kan de verleiding niet afstaan en speelt het af. Het is een filmpje over een demonstratie in Iraks Koerdistan. De demonstranten betogen voor een overheidsgebouw en gooien stenen. Plotseling wordt geschoten, heel lang. De massa vlucht alle kanten op. De cameraman blijft filmen en komt bij twee lijken met vers bloed naast hun hoofden. Militairen zijn als de kippen bij en ruimen de lijken op. Bloed, een paar schoenen en mobiele telefoons blijven achter, eenzaam.

 

 

 

 

 

 

 


 

Behind the Kurdish Hunger Strike in Turkey

by Jake Hess | published November 8, 2012

To hear Mazlum Tekdağ’s story is enough to understand why 700 Kurdish political prisoners have gone on hunger strike in Turkey. His father was murdered by the state in front of his Diyarbakır pastry shop in 1993, when Mazlum was just nine years old. His uncle Ali was kidnapped by an army-backed death squad known as JİTEM (the acronym for the Turkish phrase ...

Lees meer...

De basisprincipes

De basisprincipes

Hoe haal je meer uit het ‘netwerken’?

ir. Ali Ghahrmani

Het Koerdisch Academisch Netwerk (KAN) is een sociale en zakelijke netwerkorganisatie die bedoeld is voor hoogopgeleide Koerden in Nederland. Voor haar als een ieder netwerkorganisatie gelden bepaalde spelregels om meer uit het netwerken te halen. De afgelopen jaren is in Nederland een explosieve groei van vele netwerken ontstaan. Nederland is ...

Lees meer...

History of Newroz and its celebrations

History of Newroz and its celebrations

Dr. Afrasiab Shekofteh

Every year on the March 21st, Iranian nations celebrate Newroz (New Day), and the Iranian calendar begins on this day as the first day of Spring, the first day of New Year.

Lees meer...

Hoop op dialoog tussen Koerden en Turken

Celal Altuntas

Het is rond elf uur ’s avonds en ik werk op mijn pc aan mijn boek. Rechts van mij staat een lekkere rode wijn om mij gezelschap te houden. Ik neem even rookpauze en ga naar Facebook om te zien wie er allemaal zijn. Ik meld me aan en het eerste wat mij opvalt is een speech van de Turkse vicepremier Bulent Arinc, in het Turks, over de Koerden en de Koerdische kwestie. In zijn speech er...

Lees meer...
More: